Logopedyczne potyczki

diagnoza logopedyczna, terapia, konsultacje...

Prawidłowy rozwój mowy

Kiedy wybrać się do logopedy?

Wszelkiego rodzaju niepokojące nas sygnały powinny być konsultowane z logopedą. Poniżej przedstawiam kilka przykładów kiedy bezwzględnie powinniśmy zwrócić się do specjalisty:

  • maluszek nie gaworzy.
  • z opóźnieniem reaguje na sygnały dźwiękowe, lub ma trudności z identyfikacją dźwieku.
  • dziecko nie mówi mimo ukończenia 1 roku życia.
  • dziecko mówi mało, niechętnie, ma trudności z wydobywaniem dźwięków.
  • sporadycznie wypowiada pojedyncze sylaby.
  • jest nieśmiałe w nawiązywaniu kontaktów społecznych, nie inicjuje kontaktów z rówieśnikami.
  • nie wskazuje palcem.
  • nie nawiązuje kontaktu wzrokowego.
  • nie wyciąga rąk do bliskich osób.
  • mowa dziecka jest niezrozumiała dla osób trzecich.
  • barwa głosu dziecka jest chrypliwa, nosowa, zbyt cicha.
  • dziecko nawykowo mówi przez nos.
  • dziecko ma nawykowo otwartą buzię.
  • ma trudności z przyjmowaniem pokarmów stałych.
  • nadmiernie ślini się.
  • twoje dziecko mówi w sposób niepłynny, mówi zbyt szybko, zacina się.
  • mowa jest ubezdźwięczniona zamiast "dama" jest "tama", zamiast "wanna" jest "fanna" zamiast "foka" jest "poka/choka"

Kilka słów o rozwoju...

Rozwój mowy odbywa się na wielu płaszczyznach, jest ściśle powiązany ze wszystkim zmysłami, a zatem szczególnie w pierwszym roku życia możemy mówić o rozwoju psychomotorycznym. Rozwój psychomotoryczny dziecka to nabywanie poszczególnych kompetencji z: percepcji wzrokowej, percepcji słuchowej, motoryki dużej, motoryki małej, kompetencje językowe, doświadczenia społeczne, wszystkie wymienione płaszczyzny, a w nich zawarte kamienie milowe muszą wystąpić w określonych normach czasu. Rozwój opiera się na dwóch podstawowych procesach: [1] wzrastaniu i różnicowaniu. Wzrastanie to proces zmian ilościowych. Polega na dzieleniu się i tworzeniu nowych komórek. Różnicowanie są to zmiany o charakterze jakościowym, pojęcie to odnosi się do dojrzewania określonych funkcji narządu. Na dynamikę rozwoju ogromny wpływ mają wszelkie oddziaływania płynące z rodziny i najbliższego środowiska. Znanym przykładem mogą być tzw. dzikie dzieci, które pozostały w deprymującym, obcym środowisku, otoczone zwierzętami. Dzieci te nigdy nie rozwinęły funkcji/obszarów właściwych tylko dla człowieka.

W rozwoju mowy możemy przyjąć kryterium ze względu na wiek, najogólniej rozwój mowy dzielimy na:

  • Prelingwalny (niemowlęcy) – na tym etapie komunikacja nie jest oparta na słowie, tylko na działaniach związanych z podstawowymi potrzebami. Należy dodać, że myślenie dziecka odbywa się na zasadzie kojarzenia obiektu z bodźcem dopasowanie konkretnych cech np. skóry czy barwy głosu do mamy czy taty.
  • Lingwalny (językowy)

L. Kaczmarek i podobnie G. Demel wyróżnia okresy:

  • Okres przygotowawczy dla rozwoju mowy 3- 9 miesiąc życia płodowego,
  • Okres wyrazu (1-2 lata)
  • Okres zadania (2-3 lata)
  • Okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 lat)

Kamienie milowe w rozwoju mowy dziecka

1 rok życia

    1 miesiąc życia
  • Krzyk przy odczuciach niezadowolenia
  • Energiczne ssanie
    2 miesiąc życia
  • Samogłoski między a i e, często połączone z h (e, a, ehe, he)
  • Rozróżnia intonacje głosu
  • Głoski gardłowe: e-che, ek-che, e-rrhe
  • Płacz, kwilenie, pomrukiwanie
    3 miesiąc życia:
  • Pierwsze łańcuchy sylabowe
  • Połączenia rrr
  • Mogą pojawić się samogłoski
    4 miesiąc życia:
  • Głoski szczelinowe (podobne do w)
  • Wargowe głoski eksplozywne (m, b)
  • Okrzyki radości
  • Spółgłoski prymarne p, b, m
    5 miesiąc życia:
  • Rytmiczne ciągi sylabowe
    6 miesiąc życia:
  • Gaworzenie: szeregowanie rozmaitych wyraźnych sylab ze zmianą siły dźwięku i wysokości tonu
    7 miesiąc życia:
  • Gaworzenie: szeregowanie rozmaitych wyraźnych sylab ze zmianą siły dźwięku i wysokości tonu
    8 miesiąc życia:
  • Szeptanie
    9 miesiąc życia:
  • potrafi powiedzieć podwojone sylaby np. ma- ma, ta-ta, ba-ba
  • różnicuje dźwięki wysokie i niskie. W gaworzeniu dominują głoski [k],[g],[h],[m],[n],[b],[p], [t], [d], [a], [e], [u]. Rytmicznie wymawiane są sylaby: ma – ma, ta- ta, de – da
    10 miesiąc życia
  • Rozumie proste polecenia wsparte gestem np. „daj to”
  • Zapytane szuka znanej osoby lub znanego przedmiotu
  • Prawidłowo naśladuje znane sylaby
    W 9 – 10 miesiącu życia
  • rozwija się rozumienie mowy. Dziecko szczególnie zwraca uwagę na elementy prozodyczne mowy. Lubi formy pieszczotliwe. Istotne jest, aby dziecko zanurzać w kąpieli słownej, lecz nie „zatapiać”. Starajmy się mówić dużo do dziecka, lecz róbmy pauzy, dajmy maluszkowi czas na przetworzenie dźwięków, budujmy pierwsze dialogi – poczekamy na odpowiedź dziecka. W dalszym ciągu doskonali się słuch. Nasza pociecha reaguje już na swoje imię, rozpoznaje po imieniu członków najbliższej rodziny
    11 miesiąc życia:
  • Na tym etapie dziecko uczy się myślenia przyczynowo – skutkowego, tego, że dana czynność niesie ze sobą określone konsekwencje np. podczas zabawy w „ nie ma – jest”, podczas szukania przedmiotu. Pojawiają się gesty wskazujące oraz reakcja na słowo „nie”.
    12 miesiąc życia:
  • Wykonuje proste czynności/polecenia
  • Pierwsza sylaba mająca sens
  • Potrafi napić się z kubeczka (podejmuje próby)
  • Podejmuje próby samodzielnego jedzenia łyżeczką
  • Po ukończeniu 12 miesiąca życia funkcja żucia jest w pełni dojrzała, dziecko z powodzeniem może jeść pokarmy rozgniecione widelcem, potrafi różnicować pokarm i oddzielić grudki pokarmu swoim językiem

2 lata

  • wymawia samogłoski: a,o i, e, u, y
  • wymawia spółgłoski: t, d, p, b, ś, ć, dź, l, j f, fi, wi, pi, bi, zi, k, g, h, n
  • łączy dwa wyrazy: "mama daj", "Ala idzie"
  • pod koniec drugiego roku powinny pojawić się głoski z szeregu syczącego: s, z, c, dz - mogą być one jeszcze zniekształcone lub zmiękczone.
  • głoska r może być wymawiana jako j lub l

3 lata

  • dziecko zaczyna różnicować szereg syczący s, z, c, dz od szeregu ciszącego ś, ź, ć, dź
  • prawidłowo wypowiada głoskę l
  • głoska r może być jeszcze zamieniana na głoskę l
  • łączy 3 wyrazy w proste zdania

4 lata

  • różnicuje szereg syczący s, z, c, dz i ciszący ś, ź, ć, dź, może różnicować również szereg szumiący sz, ż, cz, dż
  • głoski z szeregu szumiącego sz, ż, cz, dż mogą być jeszcze zamieniane na głoski z szeregu syczącego s, z, c, dz oczywiście jeśli nie ma deformacji tzn. wymowa nie jest międzyzębowa, boczna czy też dorsalna.
  • doskonalenie umiejętności narracyjnych - opowiada o wydarzeniach, zadaje pytania, jest ciekawe świata.

5 lat

  • pod koniec 5 roku życia dziecko powinno prawidłowo wypowiadać głoskę r


[1] L. Sochocka, A. Wojtyłko, Wybrane zagadnienia z pediatrii i pielęgniarstwa pediatrycznego, Tom I, Wydawnictwo Państwowa Medyczna Wyższa Szkoła Zawodowa w Opolu, Opole 2012, s. 17 http://www.dbc.wroc.pl/Content/19060/Pediatria_i_pielegniarstwo_T.1.pdf